De vergissing van Descartes

Bij geboorte is een deel van je hersenen erop ingesteld verbindingen te leggen, kennis te vormen, van wie je eten geeft. Logisch, een baby heeft eten nodig en het lichaam heeft zo een mechanisme gecreëerd om te zorgen dat je hersenen goed voor je lichaam gaat zorgen.

Boek in één zin: lichaam en geest zijn onafscheidelijk verbonden. Maak daar gebruik van door inzicht te krijgen in waarom je zo reageert als je reageert.

Dat in het kort en mijn manier van uitleg, waarom lichaam en geest niet twee verschillende zaken zijn. Het boek ‘De vergissing van Descartes’ van Prof. Antonio Damasio beschrijft onderzoek dat aantoont dat er scheiding is tussen lichaam en geest, zoals Descartes heeft betoogd. Damasio betoogd dat emoties een cruciale rol spelen bij rationele processen en dat die emoties verankerd zijn in het lichaam.

Mocht je meer over dit fascinerende onderwerp willen lezen, leen dan het boek, of lees hieronder wat verder om een indruk te krijgen waar het boek over gaat. Het is licht weerbarstige leesstof, maar zoals altijd, als je het eenmaal snapt is het simpel.

Zal nog meer blogs maken over het werk van Damasio, want heb nu het gros van zijn werk gelezen en daar zit een duidelijke opbouw en lijn in. Als eerste las ik zijn laatste boek, over ‘De vreemde orde der dingen’, en dat riep mijn interesse op meer te lezen van deze auteur. In dit laatste boek overigens maar de auteur een verdere synthese van zijn werk en gaat diep in op zijn kernbegrip ‘homeostase’. Kan het boek erg aanbevelen!

Rudolph Regter

#bewustzijn #antonio damasio 

De vergissing van Descartes

Het startpunt van Damasio, ondersteund door zijn observatie in verschillende klinische gevallen, is dat de hersenen niet kunnen worden bestudeerd zonder rekening te houden met het organisme waartoe het hoort en zijn relaties met de omgeving. Voor Damasio, heeft de studie van cognitieve functies, en in het bijzonder van het bewustzijn, lang geleden onder de invloed gestaan van een filosofische traditie die terug te voeren is op Descartes. Die stelt een concept voor dat de geest duidelijk scheidt van het lichaam. De fout van Descartes, volgens Damasio, was niet te begrijpen dat de natuur het apparaat, het lichaam, heeft gebouwd met rationaliteit die niet alleen boven die van biologische regulering staat, maar ook een methode is die zijn eigen ‘interieur’ kan aansturen. (zie hiervoor ook stukken van Metzinger) En in RR zijn taal is het lichaam een uitvinding van ‘het idee’ of ‘de informatie’ om te kunnen voortbestaan.

Het besluitvormingsproces (bijvoorbeeld het kiezen van twee of meer alternatieven), voor Damasio wordt bepaald door emotionele somatische reacties die waarneembaar zijn, en door het subject gebruikt als indicator: somatische gevoelens begeleiden normaal onze verwachtingen van de mogelijke uitkomst van de verschillende opties die we hebben bij het nemen van beslissing. Voelt het goed, gaan we het doen. Niet goed, dan eten we het niet. Het bewustzijn, in Damasio’s model, wordt bestudeerd als een functie van twee componenten: het organisme en het object, samen met de relaties die zich tussen hen ontwikkelen tijdens hun interacties. In dit perspectief bestaat bewustzijn uit kennisopbouw met betrekking tot twee aspecten:

  • Het organisme dat een relatie aangaat met een of ander object.
  • Het object dat betrokken wordt bij de relatie en die een verandering in het organisme veroorzaakt. Het begrijpen van de biologie van bewustzijn betekent daarom begrijpen hoe het brein erin slaagt om de twee componenten – organisme en object – weer te geven en de manier waarop de relatie tussen hen wordt vastgesteld.  

Vanuit een evolutionair oogpunt zijn emoties fysiologische reacties die erop gericht zijn de acties van het lichaam in de wereld eromheen te optimaliseren. En ter ondersteuning van deze stellingen levert de Portugese neurofysioloog enkele bewijzen van neurologische studies die aantonen dat bepaalde hersenmechanismen gemeenschappelijk zijn voor beide emoties die naar de hersenen leiden en Damasio komt tot de conclusie dat het geweten fundamenteel een hulpje is van onze biologische aanpassing aan de omgeving. In Damasio’s conceptie is bewustzijn niet monolithisch, maar hij ziet onderscheiden in drie delen:

Proto-Zelf

Dit is het primair deel van zelfidentificatie dat de mens deelt met dieren, gebaseerd op emoties en strikte biologische gebeurtenissen, waarop men verder is ontwikkeld langs lijnen van de gevoelens (angst, honger, seks, woede …) die het lichaam leuk vinden. De motorische interactie tussen het organisme en de objectwereld, je zou populair zeggen het deel dat geautomatiseerd is, het leven van een koe. Het “proto-zelf” is niet zelfbewust: het vertegenwoordigt in dat geval dat deel van het zelf dat weinig leert en is gericht op het herkennen van een deel van de externe wereld.

Nucleair bewustzijn

Dit si een biologisch fenomeen waarin drie elementen tegelijkertijd aanwezig zijn: het object, de positie van het lichaam ten opzichte van dat object en de relatie tussen deze twee entiteiten. Nucleair bewustzijn geeft het lichaam hier en nu een zelfgevoel en vertelt ons niets over toekomst, is uitsluitend met het nu bezig. En het enige verleden dat hij heeft, is het vage gevoel van wat rechtvaardig is.

Uitgebreid bewustzijn

Het wordt gevormd op basis van nucleair bewustzijn en ligt aan de oorsprong van het ‘autobiografische zelf”. In mijn woorden het moment dat je als je in de spiegel kijkt, je begrijpt dat wat je ziet jij bent. Dit bewustzijnsniveau vereist taal, omdat alleen daardoor onze persoonlijke geschiedenis kunnen formuleren, waarin herinneringen plaatsvinden

zoals hoop, spijt enzovoort. Het door Damasio voorgestelde bewustzijnsmodel is een hiërarchisch model, dus niet het nucleaire zelf kan zonder proto-zelf zijn en het autobiografische kan niet worden gegeven zonder het nucleaire zelf. In zijn andere boek beschrijft Damasio dat de verbindingen die de neuronen leggen een kaart produceren in 3d. En die kaart kan steeds opnieuw worden opgebouwd door het ‘geheugen’ dan in de synapsissen zitten en waardoor ze steeds weer die kaart kunnen maken. Daardoor kan je dingen herinneren en bijvoorbeeld je weg weer vinden in een stad.

Over de auteur

Antonio Damasio, is geboren in Lissabon en afgestudeerd in de geneeskunde in de VS.

Hij vertegenwoordigt een van de meest prominente figuren ter wereld op het gebied van Neurowetenschappen. Hij is de auteur van belangrijke publicaties over geheugen, over fysiologie van emoties en de ziekte van Alzheimer. De onderzoekslaboratoria die Damasio en zijn vrouw Hanna maakte aan de Universiteit van Iowa, worden nu beschouwd als een referentiepunt voor de studie van zenuwverschijnselen die zijn de basis van cognitieve processen. Antonio Damasio is een lid verschillende prestigieuze verenigingen, zoals de European Academy of Science and Arts en de Amerikaanse Neurologische vereniging en maakt ook deel uit van belangrijke wetenschappelijke comités en heeft bijdrages aan tijdschriften die gewijd zijn aan neurowetenschappen.

Link naar zijn website is hier.

Antonio Damasio
Prof. Damasio tijdens een TED talk